Synowie króla Jana Sobieskiego: Aleksander, Konstanty i Jan, artysta nieokreślony, 1685, Muzeum Narodowe w Krakowie
Główna Konkurs Dziecko Ubiory dziecięce Moda XVII w. Moda XVIII w. Moda XIX w. Tkaniny Rekonstrukcje Inne
Ubiory dziecięce
Odzież dziecięca od powijaków do 5. roku życia w XVII-XIX w.
Powijaki
Ukryta płeć
Atrybuty dzieciństwa
Skradzione dzieciństwo
Odzież z myślą o dzieciach
Stroje dziewcząt
Etoński garniturek
Ubiory na dziecięcych portretach trumiennych
Tkaniny stosowane na ubiory dziecięce od XVII do XIX wieku
Drobne detale dziecięcych ubiorów – atrybutami dzieciństwa
Anna Drążkowska
Ubiór jest znakiem, społeczną informacją i nośnikiem pewnych idei i przekonań. Wielokrotnie to dostrzegano, zwłaszcza w odniesieniu do odzieży osób dorosłych. Dziecięce stroje przez lata znajdowały się na marginesie badań kostiumologicznych, a owe aspekty są w nich dostrzegalne chyba jeszcze wyraźniej. Ubiory dzieci prezentowane na ikonografii bardzo przypominają odzież ich matek, jakby pozornie w ten sposób chciano ukryć właściwy wiek maluchów. Jednak stroje małych dzieci mają pewne elementy, które je odróżniają i wskazują, że osoba nosząca taką odzież jeszcze nie jest dorosła, lecz należy do świata dzieci i kobiet, które się nią opiekują. Te detale przez to, że mają tak ważne znaczenie, nazywane są atrybutami dzieciństwa. Należą do nich czepki, ochraniacze na głowę, lejce, fartuszki i śliniaki.
W XVII wieku czepki noszone były przez dzieci obu płci dość długo. W następnym stuleciu sytuacja nieco ulega zmianie i chłopcy noszą je powszechnie już tylko do ukończenia drugiego roku życia. Starszym zakładane są już rzadziej. Częściej można je zaobserwować na głowach dziewczynek. Konstrukcja czepków przypominała niemowlęce nakrycia głowy, była tak uniwersalna, że w ten sam sposób przygotowywano również nakrycia głowy dla dzieci starszych. W użyciu było kilka modeli. Bardzo popularne były czepki przygotowywane z kilku, czterech lub sześciu, wąskich klinów, które idealnie dopasowywały się do kształtu dziecięcych główek. Znane były również czepki dwuczęściowe i trzyczęściowe. Często od spodu wszywano podszewkę, a brzegi wykańczano lamówką w tym samym kolorze lub w kolorze kontrastującym. Aby zapobiec zsuwaniu się czepka z głowy, przyszywano długie tasiemki, które przewiązywano pod brodą na kokardkę. W chłodniejsze dni zakładano dzieciom dwa nakrycia głowy. Wierzchni czepek był zazwyczaj bardziej ozdobny. Naszywano na niego tasiemki, wykonane z pozłacanych nici koronki klockowe i przymarszczone wstążeczki lub ułożone z nich rozetki.
Ochraniacze na głowę zakładano dzieciom, które stawiały pierwsze kroki albo już potrafiły samodzielnie się poruszać. Miały zabezpieczać dziecięce główki przed skutkami upadków i łagodzić uderzenia w głowę. Nazywano je czepkiem ochronnym lub koroną ochronną. To nakrycie głowy ze względu na swoją funkcję było typowe tylko dla małych dzieci, dlatego stało się jednym z atrybutów wieku dziecięcego. Konstrukcja czepków ochronnych przeważnie była prosta. Wyglądały jak grube, wypchane puchem, mchem lub sianem opaski, które obejmowały dookoła głowę (ryc. 6). Zapobiec ich zsuwaniu miały krzyżujące się u góry tasiemki, utrzymujące ochraniacze we właściwej pozycji. Były bardzo praktyczne, dlatego dość szybko się rozpowszechniły. W Europie Zachodniej zakładano je dzieciom już w XVI wieku. Wyszły z mody prawdopodobnie w drugiej połowie XVIII wieku. Znane były także na ziemiach polskich. Nie wiemy jednak, w jakim stopniu ten element przyjął się w rodzinach polskich i czy był tak często używany jak na Zachodzie. Czasami taką samą funkcję mogły pełnić czepki uszyte z grubych, watowanych i przepikowanych tkanin.
Kolejnym elementem odróżniającym odzież dzieci od ubiorów osób dorosłych były zwisające z ramion szarfy wykonane z tkaniny, które według zachodnich badaczy są najbardziej charakterystycznym atrybutem dzieciństwa. Przyszywano je do sukienek małych dzieci obu płci. Często swobodnie zwisały, ale zdarzało się, że wiązano je także na plecach w duży luźny supeł.
Szarfy miały znaczenie symboliczne, ale niektórzy badacze próbowali doszukiwać się w nich przeznaczenia praktycznego, uważając, że mogły one służyć do nauki chodzenia.
Fartuszki były kolejnym atrybutem dzieciństwa i elementem bardzo rozpowszechnionym w dziecięcej garderobie, ponieważ oprócz funkcji symbolicznej były praktyczną ochroną znajdującej się pod nim dziecięcej odzieży. Przeważnie szyto je z białego lnu. Fartuszki zakładane do ubiorów odświętnych obszywano wzdłuż krawędzi delikatnymi ażurowymi koronkami. Na podstawie kroju można wyróżnić dwa ich rodzaje. Dla młodszych dzieci przeznaczone były fartuszki z zakrywającym tors przodzikiem, który czasami mógł spełniać funkcję śliniaka. Przodzik doszywano do przymarszczonego kawałka tkaniny okrywającego spódnicę. W XVIII wieku fartuszkami z przodzikiem czasami okrywają sukienki także starsze dziewczynki. Drugi rodzaj fartuszków przesłaniał tylko dolną część ubiorów. Przeważnie miały taką samą długość jak znajdująca się pod nim odzież, ale zdarzały się modele nieco krótsze.
© Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie 2018. Wszelkie prawa zastrzeżone.
stat